تبلیغات
تغذیه از نظر قرآن - نقش غذا در سلامتی انسان از دیدگاه اسلام (قسمت دوم)
کلوا من الطیبات ما رزقناکم

نقش غذا در سلامتی انسان از دیدگاه اسلام (قسمت دوم)

چهارشنبه 8 دی 1389 13:40

نویسنده : عسل

عوامل و اسباب سلامتی در روایات

سلامتی و عافیت هم مقدمه کمال و رشد و بالندگی در ابعاد جسم و روح است و هم ذی المقدمه است یعنی تمام دستورات و تعالیم وحیانی و آسمانی که برای هدایت و تربیت و تزکیه انسان ها نازل شده است ملازم با سلامتی و عافیت و تأمین کننده آن است .

دستورات و قوانین مثبت و منفی آیین های آسمانی ( باید و نباید ها ) ( واجبات و محرمات ) برای سلامتی و عافیت دنیوی و اخروی ( جسمی و روحی ) نازل شده است و سلامتی و عافیت ملازم رشد و بالندگی و کمال است .

در نتیجه سلامتی و عافیت هم شرط و مقدمه ی رشد و بالندگی است و هم با آموزه های پزشکی و اخلاقی و به کار گیری آنها رشد و بالندگی و کمال و سلامتی و عافیت حاصل و تأمین می گردد.

در اخبار و روایات اهل بیت علیهم السلام برای صحت و سلامتی و بیماری و مرض یک سلسله عوامل و اسباب ذکر شده که ذکر آنها بسیار مفید است ، زیرا مسیر سعادت و خوشبختی انسان را هموار می سازد.

* چند چیز موجب صحت و سلامتی بدن است :

1 ) مسافرت کردن :

عن النبی ( صل الله علیه و اله ) : « سافروا تصحوا و تغنموا »(5)

حضرت رسول فرمود : « مسافرت کنید تا تندرست شوید ، مسافرت کنید تا فایده ببرید . »

تغرب عن الاوطان فی طلب العلی

و سافر ففی الاسفار خمس فوائد

تفرّج همّ و اکتساب معیشه

و علمٌ و آداب ٌ و صحبه ماجد

فان قیل فی الاسفار ذُلٌّ و محنه ٌ

و قطع الفیافی و ارتکاب الشدائد

فموت الفتی خیرٌ له من مقامه

بدار هوانٍ بین واشٍ و حاسد

1 – غریب شو از وطن ها در جستن بزرگی ، و سفر کن که در سفرها پنج فایده است .

2 – وا بردن اندوه و کسب کردن وجه معیشت و علم و فرهنگ ها و صحبت بزرگوار.

3 - پس اگر گفته شود که در سفرها خواری و محنت است و طی کردن بیابان های بی آب و ارتکاب چیزهای سخت .

4 – پس مردن جوانمرد بهتر است او را از مقیم شدنش به خانه ی خواری میان غماز و حاسد .

در سفرهای طبیعی این فواید به دست می آید و از سوی دیگر در حدیث آمده : « افضل الاعمال احمزها » با ارزش ترین کارها سخت ترین آنست ، رفاه طلبی و لذت گرایی(6) و راحت طلبی و تجمل پرستی از دیدگاه اسلام محکوم و منفور است .



2 ) خودداری از انداختن آب دهان در مسجد به ملاحظه ی احترام به مسجد

قال رسول الله صل الله علیه و آله :

« من ردّ ریقه تعظیماً لحقّ المسجد ، جعل الله ریقه صحهً فی بدنه و عوفی من بلوی جسده »(7)

« هر کس آب دهان خود را برای احترام به مسجد به مسجد نیندازد خداوند سبحان سلامتی و عافیت را در بدن او قرار دهد و از ابتلا به بیماری حفظ نماید . »

3 ) آب خوردن در روز در حال ایستاده

قال الصادق علیه السلام :

« شرب الماء من قیام بالنهار ، اقوی و اصحّ للبدن »(8)

امام صادق فرمودند :

« آب خوردن در روز در حال ایستاده موجب قوت بدن و صحت مزاج است . »

4 ) هنگام خوابیدن دفع بول و غایط نماید

قال امیرالمومنین علیه السلام للحسن ابنه : یا بنّی الا اعلمّک خصال تستغنی بها من الطب ؟

فقال : بلی یا امیرالمومنین . قال : « لاتجلس علی الطعام الا و انت جائع ، و لا تقم عن الطعام الّا و انت تشتهیه و جوّد المضغ و اذا نمت فأعرض نفسک علی الخلاء فاذا استعملت هذا ، استغنیت عن الطب.(9)

امام علی علیه السلام به فرزندش حضرت امام حسن علیه السلام فرمود :

« ای فرزند آیا تعلیم نمایم برای تو چهار کلمه تا به برکت آنها از طب بی نیاز شوی ؟ »

فرمود : بلی یا امیرالمومنین . فرمود :

1 . منشین بر غذا خوردن مگر هنگامی که گرسنه باشی .

2 . دست مکش از خوردن مگر هنگامی که هنوز میل خوردن داری .

3 . طعام را خوب و نیکو بجو و خرد کن سپس ( به حلق فرو ببر )

4 . هنگامی که می خواهی بخوابی خود را به بیت الخلاء (دستشویی ) عرضه کن .

5 ) خوردن میوه جات در اوایل آن :

قال النبی صل الله علیه و اله و سلم : «علیکم بالفواکه فی اقبالها فانّها مصححه للابدان مطرده للاحزان و القوها فی الادبار فانّها داء الابدان »(10)

« بر شما باد به خوردن میوه جات در ابتدای چیدن آنها زیرا که بدن را تندرست می سازد و غمها و اندوه ها را بر طرف می نماید و از خوردن میوه جات در پایان و اواخر بپرهیزید زیرا موجب بیماری بدن ها است .»

6 ) حفظ کردن خود از سرما در پاییز و حفظ نکردن از هوا در فصل بهار

قال امیرالمومنین علیه السلام :

« توقوا البرد فی اوله وتلقوه فی آخره فانّه یفعل فی الابدان کفعله فی الاشجار اوّله یحرق و آخره یورق »(11)

« خودتان را از سرما در ابتدای آن ( فصل پاییز ) حفظ کنید و در فصل بهار خود را رها سازید زیرا آن در بدن ها اثر می کند مانند اثر کردن در درختان ، اول آن برگ را می سوزاند و آخر آن برگ را می رویاند . »

7 ) خوردن 21 عدد مویز ( کشمش سرخ ) صبح ناشتا

قال الامیرالمومنین علیه السلام :

« اکل احدی و عشرین زبیبه حمراء فی کل یوم علی الریق ، یدفع جمیع الامراض الّا مرض الموت»(12)

« خوردن 21 عدد کشمش قرمز در هنگام صبح ناشتا همه ی بیماری ها به جز مرگ را درمان می کند . »

8 ) خوردن آب باران

قال امیرالمومنین علیه السلام : « اشربوا ماء السماء فانّه طهور للبدن و یدفع الاسقام قال الله تعالی :« و یُنزّلُ علیکم(13)من السماء ماء لیطهرکم به و یذهب عنکم رجز الشیطان و لیربط عَلَی قلوبکم و یثبت به الاقدام »(14)

« بیاشامید آب باران را چرا که آن پاکیزه کننده بدن است و بیماری ها را دفع می نماید . خداوند متعال فرمود : بر شما از آسمان آب فرو فرستاد تا پاکیزه کند شما را و پلیدی شیطان را از شما بزداید و محکم گرداند دل های شما را و قدم های شما را استوار بدارد . »

البته منظور باران های فصل بهار ( اردیبهشت ماه ، و نیسان ) است در صورتی که هوا پاک باشد نه باران های عصر حاضر که اکثرا اسیدی و آلوده اند ! ! !

9 ) بعد از خارج شدن از حمام به پاها آب ریختن

عن الصادق علیه السلام :

« و ایاک وشرب الماء البارد و الفقاع فی الحمام فأنّه یفسد المعده و لا تصبّقّ علیک الماء البارد فانّه یُضعّف البدن و صبّ الماء البارد علی قدمیک اذا خرجت فانّه یسل الداء من جسدک »(15)

« از خوردن آب سرد و آب جو در حمام بپر هیز چرا که آن معده را تباه می کند . و آب سرد بریز هنگام بیرون آمدن از حمام زیرا بیماری و درد را از بین بیرون می کشد . »

10 ) خوردن سه کف از آب گرم حمام

عن امیرالمومنین علیه السلام :« اذا دخل احدکم الحمام فلیشرب ثلثه اکفُ ماء حارّ فانه یزید فی بهاء الوجه و یذهب بالالم . »(16)

« هر گاه یکی از شما وارد حمام شود سه کف از آب گرم حمام بنوشد چرا که رخساره اش را روشن می کند و درد را از بین می برد . »

11 ) حج و عمره به جا آوردن

کان علی بن الحسین علیهما السلام یقول :

« حجّوا و اعتمروا تصحّ اجسامکم و تتسع ارزاقکم و تصلح ایمانکم و تکفوا مؤنه عیالکم »(17)

« حج و عمره به جا آورید تا بدنهای تان سالم و روزی شما فراخ ، و ایمان تان صالح و در نتیجه مخارج دیگران و خانواده خود را کفایت کنید . »

12 ) نماز شب خواندن

عن علی بن ابی طالب قال :

« قیام اللیل مصحّه للبدن و رضاء الرّب و تمسّک با خلاق النبییین و تعرض لرحمه الله »(18)

« نماز شب موجب سلامتی بدن و به دست آوردن خشنودی پروردگار ، و چنگ زدن به اخلاق پیامبران ، و در معرض قرارگرفتن رحمت الهی است . »

13 ) گفتن « لاحول و لا قوّه الّا بالله العلی العظیم » « توکّلت علی الحیّ الذی لا یموت الحمد لله الذی لم یتخذ صاحبه و لا ولدا و لم یکن له شریک فی الملک و لم یکن له ولیّ من الذل و کبّره تکبیراً »(19)

14 ) مسواک زدن

عن رسول الله صل الله علیه و اله و سلم :

« علیکم بالسواک فنعم الشی السواک یشدّ اللثه و یذهب بالبخر و یصلح المعده »(20)

« بر شما باد به مسواک زدن ، مسواک زدن لثه را محکم می کند و بوی بد دهان را می برد و معده را اصلاح می کند . »

15 ) حجامت کردن

قال علی علیه السلام :

« ان الحجامه تصح البدن و تشدّ العقل »(21)

« حجامت موجب سلامتی بدن و استحکام عقل می باشد . »

16 ) ورزش کردن مخصوصا راه رفتن

در روایت چنین آمده است :

« خیر ما تداویتم به المشی »(22)

« بهترین داروی سلامتی بدن راه رفتن است . »

17 ) استفاده از سنگهای گرانبها و قیمتی است

1 . عقیق، 2 . فیروزه ، 3 . یاقوت ، 4 . زمرد ، 5 . اپال ، 6 . الماس ، 7 . زبرجد ، 8 . توپاز و ...

18 ) خوابیدن به وقت و اندازه

عن صادق علیه السلام :

« النوم راحه للجسد »(23)

« خواب سبب راحتی بدن است . »

عن امیرالمومنین علیه السلام :

»النوم راحه من الم »(24)

« خواب راحتی از هر دردی است . »

قال رسول الله صل الله علیه و اله :

« النوم علی سبعه أوجه : نوم الغفله فهو الذی فی مجلس الذکر و نوم الشقاوه فهو الذی وقت الصبح ، و نوم العقوبه فهو النوم الذی وقت الصلاه ، و نوم اللعنه و هو الذی بعد الصلاه الفجر ، و نوم الراحه فهو النوم عند استواء النهار ، و نوم الرخصه فهو نوم بعد العشاء و نوم الحسره فهو النوم لیله الجمعه »(25)

رسول خدا صل الله علیه و اله:

خواب هفت نوع است:

1. خواب غفلت همان خوابی است که در مجلس پند رخ می دهد.

2. خواب شقاوت همان خوابی است که هنگام صبح رخ می دهد.

3. خواب عقوبت همان خوابی است که هنگام نماز باشد.

4. خواب لعنت همان خوابی است که بعد از نماز صبح باشد.

5. خواب راحت همان خوابی (قیلوله) است که هنگام ظهر باشد.

6. خواب رخصت همان خوابی است که بعد از شام باشد.

7. خواب حسرت همان خوابی است که در شب جمعه باشد.

حجه الا سلام علیرضا بصیری که از اساتید برجسته قم می باشند خواب را پنج قسم تقسیم نموده اند :

1. عیلوله ( خوابیدن بین الطلوعین که بسیار مذموم می باشد.)

2. فیلوله ( خوابیدن بعد از طلوع شمس است که تعریفی ندارد.)

3. قیلوله (خوابیدن قبل از زوال شمس به یک ساعت که بسیار ممدوح است.)

4. حیلوله (خوابیدن بعد از زوال یا وقت زوال که ممدوح نیست.)

5. غیلوله ( خوابیدن آخر روز است که ممدوح نیست و حُمق می آورد.)

فیض کاشانی رحمه الله علیه می فرمایند که قیلوله بدون شب زنده داری هم چون سحری خوردن بدون قصد روزه است.(26)

و کیفَ یَلِذُّ العیشَ مَن کانَ موقناً

بأنَّ المنایا بُغتهٌ سَتُعاجِلَهُ

و کیفَ یَلِذُّ النَّومَ مَن کانَ مؤمناً

بأنَّ إله الخَلقِ لابُدَّ سائلَهُ

و کیف یَلِذُّ العیشَ مَن کانَ صائراً

الی جدثٍ یُبلی الثیابُ منازله

و کیف یَلذُّ النَّومَ مَن أثبَتُوا لَهُ

مَثاقیلَ أوزانِ الذی هوَ فاعلُهُ(27)

19) کمی سخن و کمی خواب و کمی راه رفتن و کمی خوردن غذا و کمی شهوت

قال رسول الله صلّ الله علیه و آله:

« لِکُلِّ شیءٍ حِلیَهٌ و حِلیَهُ الصِّحَّهِ فی الدُّنیا أربَعُ خصالٍ :

قِله الکلام و قِلّه المنام و قلّه المَشی و قله الطعام»(28)

« هر کاری را چاره ای و چاره ی تندرستی در دنیا ، چهار چیز است:

1.کم سخن گفتن ، 2.کم راه رفتن ،3.کم خوابی ،4.کم خوردن.

قال علی علیه السلام:

« وَدَعِ القولَ فیما تَعرِفُ و الخطابَ فیما لم تُکَلِف فإنّ خَیر القول ما نَفَعَ»(29)

« و آنچه نمیدانی مگو، و آنچه گفتنش بر تو لازم نیست بر زبان نیاور. زیرا بهترین سخن آن است که سودمند باشد.»

قال رسول الله صل الله علیه و آله:

« انّ الامهات أربع: أمّ الادویه ، و أمّ الاداب ، و أمّ العبادات ، و أمّ الأمانی

أما أمّ جمیع الادویه قلّه الطعام ، و أما امّ جمیع الاداب قله الکلام و أما امّ جمیع العبادات قِلّهُ الذنوب و أما امّ جمیع الامانی الصّبر»(30)

« اصل و ریشه ها چهار چیز می باشند.

ریشه ی درمان ها و ریشه ی آداب و ریشه ی عبادات و ریشه ی آرزوها اما ریشه ی تمام درمان ها کمی غذا است و ریشه ی تمام آداب کمی سخن است و ریشه ی تمام عبادات کمی گناه است و ریشه ی تمام آرزوها صبر است.»

قال رسول الله صل الله علیه و آله:

«علامه المؤمن ثلاثه:

قلّه الأکل لاختیار الصوم و قلّه فضول الکلام لاختیار الذّکر و قِلّه النوم لاختیار الصلاه »(31)

« نشانه ها ی مؤمن سه تا چیز است :

1 . کمی غذا خوردن برای اختیار روزه

2 . دوری از پرگویی برای اختیار ذکر

3 . کمی خواب برای اختیار نماز . »

ابو علی سینا به فرزندش چنین وصیّت می کند :

« یا بُنَیّ إحفظ جَمیعَ وصیتّی و أعَمل بِها فالطِّبُ مَجمُوعٌ بِنَظمِ کلامٍ:

إحفَظ مَنیّکَ فإنَّهُ ماءُ الحَیاه یُراقُ فی الارحامِ، و اجعل غذائَکَ فی کُلِّ یَومٍ مَرَّهً و احفَظ طعامَکَ قبلَ هَزمِ طعامٍ .»

« ای فرزندم این وصیتم را پاس بدار و به آن عمل کن که تمام طب در این سخن است : شهوت خود را حفظ کن زیرا شهوتت آب حیات است که در رحم ریخته می شود و هر روز یک وعده غذا بخور و بین وعده ها چیزی نخور.»

اذا کَثَرَ الطّعامُ فَحذرونی

فانَّ القلبَ یُفسدهُ الطعامُ

اذا کَثَرَ المنامُ فنبّهونی

فانَّ العُمرَ ینقصهُ المنامُ

اذا کَثَرَ الکلامُ فسکتونی

فانَّ الدَّینَ یَهدِمُهُ الکلامُ

اذا کثر المشیبُ فحرکونی

فانَّ المشیب یتبعه الحِمامُ

« ابن عباس مفسر»

20) روزه گرفتن

قال رسول الله صل الله علیه و آله: «صوموا تصحوا و تغنموا »(32)

«روزه بگیرید تا تندرست شوید.»

21) کم خوردن غذا

قال علی علیه السلام:«قلّه الغذاء اکرم للنفس و ادوم للصحه. »(33)

« کم خوردن غذا موجب کرامت نفس است و سلامتی را برقرار و پایدار میدارد.»

22) خودداری کردن از خوردن در حالی که هنوز سیر نشده است.

23) طعام نخوردن مگر در هنگامی که گرسنه باشد.

24) جویدن طعام کاملاً پیش از فرو بردن آن.

25) شستن دست پیش از غذا .

26) ابتدای غذا خوردن بسم الله گفتن و آخر آن الحمد الله گفتن

27) پرهیز و امساک

عن امیر المومنین علیه السلام:

« لاتنال الصحه الّا بالحمیه» (34)

« کلید سلامتی پرهیز کردن است.»

«الحمیه هو الاقتصاد فی کل شیء» (35)

مثلث حیات بشری

انسان موجودی دو بعدی است یک بعد آن را ملکوت و باطن او را تشکیل می دهد و بعد دیگر او را ملک و ظاهر او.

بعد ملکوتی و غیبی انسان که روح (روان) و نفس (جان) اوست ماورایی و عرشی و نفخه ای است، الهی و ربّانی و از سنخ عالم امر و مجرّدات است و بعد ملکی و شهادتی او(جسم و جان) فرشی و خاکی و از سنخ عالم خلق و ناسوت است.

در دو بعد فوق ، خداوند تبارک تعالی و خالق موجودات برای رسیدن انسان به تکامل ، مادی و معنوی یک سلسله استعداد ها و امیال و غرایز مادی و معنوی در وجود انسان تعبیه ساخته و وجود آدمی را در هر دو بعد مخمر به خمیره ی غریزه و فطرت نموده است. غریزه،منبع تمام تمایلات و کششهای مادی اوست که عقربه اش رو به عالم طبیعت و ماده است. و فطرت، منبع تمام تمایلات و کششهای معنوی اوست که عقربه اش رو به عالم ملکوت و معناست.(نقش غریزه و فطرت نقش موتور محرکه به سوی کمالات و اهداف مادی و معنوی است و نقش عقل و خرد و رهبری و راهنمایی و تنظیم و تعدیل غرایز و تمایلات مادی و معنوی است. )




دیدگاه ها : نظرات
آخرین ویرایش: سه شنبه 10 اسفند 1389 13:39