تبلیغات
تغذیه از نظر قرآن - نقش غذا در سلامتی انسان از دیدگاه اسلام (قسمت سوم)
کلوا من الطیبات ما رزقناکم

نقش غذا در سلامتی انسان از دیدگاه اسلام (قسمت سوم)

چهارشنبه 8 دی 1389 13:41

نویسنده : عسل

مجموعه ی تمایلات و استعداد های مادی و معنوی انسان وجود انسان را به تمام معنا وجودی ممکن و محتاج به غنی بالذات و رب العالمین ساخته است و سرتاسر این موجود ممکن نیاز و فقر وجودی و حرکت به سوی کمال در بعد مادی و معنوی است.ا ز این رو مجموعه ی نیاز های انسان به دو دسته اساسی تقسیم می شود:

1. نیاز های مادی

2. نیاز های معنوی

و هر کدام از نیازهای مادی و معنوی او به دو قسم دیگر تقسیم می شود:

1. نیاز های اولیه

2. نیاز های ثانویه

نیاز های اولیه مادی به قرار ذیل می باشد:

1. نیاز به هوا

2. نیاز به آب

3. نیاز به غذا

4. نیاز به خواب

5. نیاز به لباس و پوشاک

6. نیاز به مسکن

7. نیاز به همسر و زن

هر کدام از نیاز های اولیه به ترتیب از دیگری ضروری تر و مهمتر است .مثلاً نیاز انسان به هوا از همه ی نیاز های مادی دیگر ضروری تر و مهمتر است به طوری که اگر انسان سه دقیقه نفس نکشد دچار مرگ می شود. سپس آب در رتبه ی بعد از هوا قرار می گیرد. به گونه ای که اگر انسان سه روز آب نیاشامد ، می میرد و در مرحله ی بعد،غذا در رتبه ی آخر قرار می گیرد . به طوری که اگر انسان سه هفته غذا نخورد هلاک می گردد.

غِذا چیست؟

غذا به کسر عین واژه و لغتی عربی است به معنای ما یتغذّی به ، یعنی آنچه رشد و نمو و اقوام و قیام بدن ،بدان استوار است . تغذیه ؛ ثلاثی مزید از باب تفعیل به معنای تربیت و پرورش دادن جنبه ی فیزیکی و بدنی انسان است .

غَذا با دال مهمله و بی نقطه به معنای طعام و غذای صبحگاهی و اول روز است.

تعریف غذا در اصطلاح علم تغذیه و غذا شناسان :

« به طور کلی هر موجود زنده برا ی رشد و نمو و ادامه ی زندگی و انجام اعمال حیاتی لازم احتیاج به جذب مرتب موادی دارد که به نام غذا خوانده می شود ، غذا عبارت از هر ماده ی جامد یا مایعی است که بعد از خوردن و هضم شدن و پس از آنکه از طریق دستگاه گوارش جذب بدن گردید ، برای ترمیم ، نگهداری ، رشد و نمو نسوج بدن و سایر فعل و انفعالات حیاتی و ایجاد حرارات (انرژی) در بدن به مصرف می رسد.»(36)

« غذا به موادی گفته می شود که وارد بدن شده و پس از تغییراتی در بدن بتواند اعمال زیر را انجام دهد :

الف- تأمین انرژی یا نیروی مورد نیاز بدن برای تأمین و یا میزان نیروی مصرف شده به صورت کار و فعالیت و برای ادامه ی فعالیت های دستگاه های مختلف بدن ( ریه ،قلب،مغز،و سایر اعضاء)

ب- تأمین مواد لازم برای رشد و نمو ، ترمیم بافت های از دست رفته و ذخیره به صور مختلف و تهیه ی مواد لازم برای ایجاد ترشحات مختلف بدن ضرورت تام دارد از قبیل ویتامین و املاح .

ج- رساندن مواد لازمی که در جریان رشد و نمو ، ترمیم نسج و تولید انرژی در بدن ضرورت تام دارند از قبیل ویتامین ها و املاح»(37)

تغذیه چیست؟

« مجموعه ی تغییر و تبدیل مواد غذایی در بدن که موجب می شود که عضو زنده و سلول ها مواد مغذی را دریافت داشته و آنها را به مصرف رشد و نمو ،نوسازی و نگاهداری عضو برسانند و هم چنین بتواند حرارت و انرژی لازم و کافی جهت انجام اعمال حیاتی تأمین نمایند، به عبارت دیگر رابطه ی بین مواد غذایی گرفته شده توسط بدن و نحوه ی استفاده کردن بدن از آن مواد را که بتواند سلامتی را برای خود تأمین نماید تغذیه گویند.»(38)

تقسیم بندی مواد غذایی

« غذاهای مورد احتیاج بدن به دو دسته آلی و معدنی تقسیم میشوند :

غذاهای آلی :

1 . قندها : اصلی ترین و در دسترس ترین غذاهای مولد انرژی می باشند .

2 . چربی ها : شامل چربی های حیوانی و گیاهی به عنوان ذخیره ی مولد انرژی است و بعد از قندها قرارگرفته است .

3 . پروتئین ها یا مواد ازته _ که از نظر تشکیل بافت های بدن و تأمین رشد و نمو قابل توجه است .

4 . ویتامین ها _ که به مقدار بسیار کم برای تعادل اعمال حیاتی بسیار ارزش دارند و ضروری می باشند و کمبود آنها موجب بیماری و اختلالات فراوان می گردد .

غذاهای معدنی :

1 _ مواد معدنی _ غذاهایی است که بدون ایجاد انرژی در ساختمان و اعمال شیمیایی بدن بسیار مهم و ضروری میباشند .

2 – آب _ که دو سوم وزن بدن را تشکیل می دهد و بعد از اکسیژن مهمترین عنصر لازم برای ادامه ی حیات است.

بنا براین مواد متشکل موجود در غذا بر پنج نوعند که عبارتند از :

1. پروتئین ها

2. کربوئیدرات ها ( مواد قندی و نشاسته ای )

3. چربی ها

4. ویتامین ها

5 . مواد معدنی

طبقه بندی مواد غذایی

« مواد غذایی را از نظر مصرف در یک منطقه ، داشتن یک نوع ماده ی غذایی در حد بیشتر ، و یکسان بودن ترکیبات آنها به 10 گروه تقسیم بندی کرده اند :

1 - غلات ، 2 – نشاسته و ریشه های نشاسته دار ، 3 – مواد قندی و شربت ها ، 4 – حبوبات ، 5 – آجیل و دانه ها ، 6 – سبزی ها و میوه ها ، 7 – گوشت قرمز و سفید ، 8 – تخم پرندگان ، 9 – شیر و فرآورده های آن ، 10 – روغن و نوشابه ها . »

انواع و اقسام غذاها

غذاها و خوراکی ها به چند دسته ی اساسی تقسیم میشود :

1 . غذاهای طبیعی

2 . غذاهای مصنوعی

3 . غذاهای حرام و ممنوع

4. غذاهای حلال و مباح

خوراکی ها و غذاهای طبیعی به آن دسته و گروه از غذاهایی گفته می شود که به طور طبیعی و دست نخورده مورد استفاده قرار می گیرد .

خوراکی ها و غذاهای مصنوعی به آن دسته و گروه از خوراکی ها و غذاهایی گفته می شود که ساخته و پرداخته دست بشر است و بشر با دخالت و تغییر و تحول در آنها ، آنها را برای خود فراهم می آورد . مثلا کالباس و سوسیس و همبرگر و پیتزا و مرغ و ماهی مصنوعی و ساندیس ها ، بیسکویتها ، کیک ها ، شیرینی جات، آدامس ها ، ماکارونی ها ، نان فانتزی و باگت ها، انواع کنسرو ها و سس ها و انواع نوشابه ها و روغن های مصنوعی و نوشیدنی های شیمیایی و انواع پفک ها و چیپس ها و بستنی ها و ... از نوع غذاها و خوراکی های مصنوعی است .آنچه که بشر با دخل و تصرف و ایجاد د فعل و انفعال جهت خوشمزه کردن و زیبا ساختن و جاذبه برا نگیختن و جهت منافع اقتصادی فراهم می سازد خوراکی ها و غذاهای مصنوعی است . که غالباً همواره با فعل و انفعالات شیمیایی و افزودن مواد شیمیایی است.

« غذاهای طبیعی و حلال نیازهای بدنی انسان را تأمین می کند . »

مسلما ً ، نیاز بشر به نوشیدنی ها و خوراکی ها و غذاهای طبیعی است ، همان گونه که بشر به هوا و آب طبیعی نیازمند است و اگر هوا و آب اصالت خود را از دست بدهد، نیاز طبیعی بشر بر آورده نخواهد شد و پیامد های خطرناکی به دنبال خواهد آورد . همچنین ، یکی از نیازهای طبیعی انسان ، نیاز به خوراکی ها و غذاهای طبیعی است ، با خوراکی ها و غذاهای مصنوعی و غیر طبیعی هر چند خوشمزه و دلپذیر و جاذبه انگیز باشد نیازهای غذایی انسان تأمین نمی گردد و بشر بعد از مصرف چند صباحی از خوراکی های مصنوعی مبتلا به عوارض و بیماری های بسیار خطرناک می شود . فلذا مکتب حیات بخش اسلام به نحوه ی تولید غذا و کیفیت و کمیت و مصرف آن اهتمام خاصی نموده است ، و نسبت به غذاها و خوراکی های مضر و آسیب زا هشدار داده و گاه از راه حرمت و ممنوعیت خوراکی ها بشر را ترسانده و گاه از راه کراهت بشر را وادار به پرهیز نموده است .

دخل و تصرف در طبیعت و مواد غذایی به دو گونه است :

1 – دخل و تصرف و تغییر مثبت و مفید ( مثل آب انگور تبدیل به سرکه )

2 – دخل و تصرف و تغییر منفی و مضر ( مثل آب انگور تبدیل به شراب )

اگر دخل و تصرف و تغییر در طبیعت و مواد غذایی به گونه ای باشد که به نظام بدن و جامعه آسیب وارد نسازد مطلوب است ، اما دخل و تصرف و تغییری که به جامعه انسانی و آحاد بشر آسیب وارد سازد ، از جمله دخل و تصرف منفی است که قرآن شریف به شدت با آن مخالفت کرده و بشر را سرزنش نموده است .

« و لأضلّنّهم و لآمنینهم و لامرنهم فلیبتکن آذان الانعام و لامرنهم فلیغیرن خلق الله و من یتخذ الشیطان ولیاً من دون الله فقد خسر خُسراناً مبینا ً »(39)

تأکید قرآن به غذاها و خوراکیهای طیب و طاهر و تازه

از آیات متعددی استفاده می شود که انسان ها باید از رزق و روزی حلال و طیب الهی و طبیعی بهره مند گردند نه از خوراکی ها وغذاهای مصنوعی مضر و آسیب زا و خوراکی های حرام « و کُلُوا مما رزقکُمُ الله حلالاً طیباً »(40)

و آنچه که حلال و پاکیزه و نیک خداوند به شما روزی داده بخورید، یعنی اولا غذاهای شما باید مضر و آسیب زا نباشد و ثانیاً آلوده به مواد مصنوعی و مضر نباشد .

« کُلُوا مِن طیباتِ ما رزقناکُم »(41)

« از خوراکی های پاکیزه بخورید . »

آیه می فرماید از غذاهای حرام و نجس و مصنوعی استفاده نکنید ، بلکه از غذاها و خوراکیهای حلال و پاک و طبیعی بهره مند شوید . ( آنچه خداوند روزی قرار داده ) « کُلُوا و اشربوا مِن رزق الله و لا تعثوا فی الارض مُفسدین »(42)

از روزی خداوند ( حلال و پاکیزه و طبیعی ) بخورید و بیاشامید و در زمین فساد نکنید .

« یا ایّها الرُّسُلُ کُلُوا مِنَ الطّیّباتِ و اعمَلُوا صالِحاً»(43)

« ای پیامبران از غذا ها و خوراکی های طیب و پاک و طبیعی الهی بخورید و کار های نیک انجام دهید.»

گر بگویم شرح این بی حد شود

مثنوی هفتاد من کاغذ شود

شرح این هجران و این خون جگر

این زمان بگذار تا وقت دگر





دیدگاه ها : نظرات
آخرین ویرایش: سه شنبه 10 اسفند 1389 13:43